Бэйруцкія апавяданьні
Агатангел Крымскі

Прэзэнтацыя з удзелам перакладніка і выдаўца адбудзецца 7 кастрычніка a 18-й гадзіне ў Цэнтры беларускай супольнасьці й культуры ў Вільні (Vilniaus g. 20 / Віленская 20). Уваход вольны. А 17 кастрычніка можна далучыцца праз Zoom да абмеркаваньня кнігі ў чытацкай групе пры лёнданскай беларускай бібліятэцы.

У продажы ў розных краінах на сайтах Amazon і ў іншых кнігарнях, а таксама ў кнігарні выдавецтва.

Электронную кнігу можна набыць у Apple Books.

Агатангел Крымскі (1871 – 1942) – клясык украінскай літаратуры, заснавальнік украінскай арыенталістыкі і адзін з стваральнікаў Акадэміі навук Украіны. Паходзіў зь сям’і крымскага татарына зь беларускімі каранямі.


“Бэйруцкія апавяданьні”, упершыню выдадзеныя ў 1906 годзе на ўкраінскай мове – жыцьцярадасны псыхалягічны і сатырычны шэдэўр, а таксама – каштоўны мастацкі і этнаграфічны матэрыял для разуменьня Лібану і Блізкага Ўсходу наагул.


133 стар.
ISBN 9781915601025 (мяккая вокладка)
ISBN 9781915601018 (электронная кніга)

Водгукі

Читається дуже легко. Мова така соковита... і стільки цікавих пояснень.
Вольга Кэрзюк, Брытанская бібліятэка

У прэсе

«Бэйруцкія апавяданьні» Крымскага выдадзены па-беларуску. Чаму іх варта прачытаць у наш змрочны час (Новы час)

У Лондоні видали «Бейрутські оповідання» Агатангела Кримського… білоруською (Zbruč)

З прадмовы перакладніка

Упершыню беларускаму чытацтву прапануюцца апа­вя­даньні клясыка ўкраінскай літаратуры і волата эўрапейскага мовазнаўства і арыенталістыкі, ака­дэ­мі­ка, паліглёта, аднаго з заснавальнікаў Акадэміі навук Ук­ра­і­ны, атлянта Ўкраіны, а таксама – сына Беларусі. Пісь­мень­нік, паэт, перакладнік, гісторык, лінгвіст – ён зрабіў ня проста шмат, а надзвычай шмат для разьвіцьця ўкраін­скай літаратуры, пера­кла­ду, навукі і зрабіў бы яшчэ бяс­кон­ца больш, калі б не ГУЛАГ.

Агатангел Крымскі нарадзіўся 15 студзеня 1871 году ва Ўладзіміры цяперашняй Валынскай воблась­ці Ўкраіны ў сям’і крымскага татарына зь беларускімі каранямі, настаўніка гісторыі і геаграфіі Юхіма Крым­ска­га. Заснавальнікам роду Крымскіх быў мула з Бахчы­сараю, які ў самым канцы XVII стагодзьдзя пераехаў у беларускі Амсьціслаў. Дзед А. Крым­ска­га перайшоў зь ісламу ў хрысьціянства. Ва ўспамінах А. Крымскі адз­на­чыў, што ягоны «бацька быў бела­ру­сам, а маці – літоў­скай полькай з-пад Менску».

Такім парадкам, Агатангел Крымскі быў ча­ла­ве­кам не­каль­кіх культураў: ён меў у тым ліку крымска­татарскія і бела­рускія карані. Ён абраў, аднак, укра­ін­скую мову і культуру як першыя і асноўныя. Ён часта падкрэсьліваў сваё неўкраінскае паходжаньне: «Я на­ра­дзіўся і вырас ва Ўкраіне, украі­ні­за­ваў­ся і стаў ук­ра­інафілам». Вызначаў­ся як украінец і крымскі та­та­рын. Ягоныя інтарэсы не аб­мяжоўваліся ўкра­ін­скай тэмай, а сягалі далей – у арабістыку, цюркалёгію і іра­ністыку. Ён добра валодаў шаснаццацьцю жывымі і кля­сыч­нымі мовамі, а працаваў і чытаў на блізу шась­ці­дзесяці мовах. А. Крымскі лічыцца адным з самых выбітных усхо­да­знаўцаў у гісторыі су­сьвет­най філя­ля­гічнай навукі.

Спадчына А. Крымскага дасюль актуальная і даль­на­бач­ная. Ягоныя мастацкія творы напоўненыя гумарам, эстэтыз­мам і гуманізмам – як, напрыклад, «Бэйруцкія апавяданьні», – а таксама нясуць моцнае ідэйнае, кры­тыч­нае палітычнае па­сланьне. Ён адмаў­ляўся палі­ты­за­ваць навуку. Так, ён адмо­віўся ад пра­пановы Лазара Ка­гановіча, блізкага паплечніка Ста­лі­на, стварыць расей­ска-украінскі слоўнік без уліку лек­сы­кі Галіччыны. Яшчэ да Саветаў у палеміцы з расейскімі мо­ва­­знаў­цамі ён настойваў на неісна­вань­ні калыскі трох ус­ход­не­сла­вян­скіх народаў. Гэта стала пазьней адной з пры­чы­наў абвінаваціць навукоўца ў нацыяналізьме. Значна пазьней такія мовазнаўцы як Янка Станкевіч і Юры Шавялёў кан­чат­кова паставілі пад сумнеў тэорыю аб «агуль­на­рускай мове».

Нягледзячы на ​​тое, што А. Крымскі перажыў вя­лі­кую чыстку 1930-х гадоў, ён быў адхілены ад наву­ковай і выклад­ніц­кай дзейнасьці на дзесяць гадоў. З 1930 году ягоныя творы былі забароненыя і не маглі друкавацца. У 1939 годзе ён быў рэабілітаваны, але ў ліпені 1941-га, пасьля пачатку нямецка-савецкай вайны, органы НКУС арыштавалі яго як «асабліва не­па­жа­данага» па абві­на­вачаньні ў «антысавецкай на­цы­я­на­ліс­тычнай дзейнасьці» і зьняволілі ў Куста­най­скай вобласьці ў Казахстане. Афіцыйна А. Крымскі памёр 25 студзеня 1942 году ад зьнясіленьня ў турэм­ным шпіталі, але існуе вэрсія, што ён памёр ад жорст­кіх катаваньняў. У 1957 годзе ягоная справа была кан­чаткова закрытая, а ў 1960 годзе ён быў афіцый­на рэабілітаваны. Месца пахаваньня вялікага ўкра­інца не заха­валася.

* * *

“Бэйруцкія апавяданьні” – гэта каш­тоўны мас­тацкі і этнаграфічны матэрыял для разуменьня Бэй­ру­ту, Лібану і Блізкага Ўсходу наагул. Тонкі знаўца Ўсходу, А. Крымскі зь любоўю, гумарам, а часам зь лёгкай крытыкай апісваў як мясцовых жыхароў, так і не­ад­назначны ўплыў калянізатараў – туркаў, фран­цу­заў, ангельцаў ды расейцаў, – на гэты рэгіён. У выніку паў­стаў псыхалягічны і сатырычны шэдэўр.

Уладзіслаў Гарбацкі